Башҡортостан буйлап сәйәхәт

 Сәйәхәт Янғантау тауы — Салауат Юлаев ҡаяһы — Ҡалмаҡтар һәм Иҙрис мәмерйәләре — Әй ҡаялары — Ҡоро шарлауыҡтар — “Сонькина лагуна” комплексы — Турғаяҡ күле — Тағанай милли паркы маршруты буйынса үтте.
Сәйәхәттә Мишкә 1-се лицейы уҡыусылары ҡатнашты. Төркөм менән Мишкә 1-се лицейы уҡытыусыһы С. Ғизетдинова һәм “Юлсы” туризм үҙәге методисы Е. Шамиева етәкселек итте.
Йәш туристарҙың беренсе туҡталышы Салауат районындағы Янғантау тауы булды. Ул көнсығыштан көнбайышҡа Йүрүҙән йылғаһының уң яҡ яры буйлап 2,5 километрға һуҙылған.
Экскурсияның сираттағы пункты Янғантау тауы эргәһендәге Йүрүҙән йылғаһы аша 2002 йылда төҙөлгән аҫылмалы күпер булды. Ул йылғаның бер ярынан икенсеһенә сығыр өсөн уңайлы юл булып тора. Артабан балалар билдәле Ҡорғаҙаҡ минераль һыу сығанағында булды. Был тәбиғәт мөғжизәһе Комсомол ауылы эргәһендә урынлашҡан, Ҡаратау түбәһенән ағып төшә. Уның эргәһендә ҡунаҡхана комплексы төҙөлгән. Ҙур булмаған күл бар, эҫе көндө унда һыу инәләр. Ҡорғаҙаҡтан йәйәүлеләр өсөн автомобиль юлы аҫтынан тоннель һалынған. Сығанаҡтың бер өлөшө махсус канал буйлап һыу тирмәненә ебәрелгән, ул электр менән эшләй.
Артабанғы туҡталыш Салауат районында урынлашҡан Салауат Юлаев ҡаяһы булды. Уның бейеклеге 404 метр тәшкил итә, Башҡортостан Республикаһының геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора, Йүрүҙән йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Ошондай ерҙәргә барыу уҡыусыларҙың төбәгебеҙҙең мәҙәниәте һәм тәбиғәте тураһындағы белемдәрен арттыра.
Ҡаянан йыраҡ түгел Ҡалмаҡтар мәмерйәһе бар, әйткәндәй, унда Салауат Юлаев ҡасып ятҡан. Ул Ҡалим-Үҫкән тауында урынлашҡан һәм тәрәнлеге 55 метр тәшкил итә. Бирелә туристар күренмәй. Махсус кейем кеймәйенсә мәмерйәгә инеп булмай. Әҙерләнеп килмәгәндәргә ҡоҙоҡ кеүек инеү урынына өҫтән ҡарарға ғына ҡала. Төбөндә, иң эҫе көндә лә, ҡар күрергә була. Был иҫтәлекле урындарҙың барыһы ла Салауат районында урынлашҡан. Ошо ерҙәрҙән йыраҡ түгел ҡасандыр милли батырыбыҙҙың тыуған ауылы булған. Хәҙер ул юҡ инде.
Тағы ла иң матур һәм иҫтәлекле урындарҙың береһе — Иҙрис (йәки Салауат) мәмерйәһенә лә мендек. Батша репрессиялары ваҡытында, Емельян Пугачев етәкселегендәге крәҫтиәндәр ихтилалы юҡ ителгәс, Салауат Юлаев ошонда ҡасып ятҡан. Мәмерйә матур, ҡыҙыҡлы. Туристар бирелә Йүрүҙән йылғаһын, тау, урмандарҙы һоҡланғыс ҡарау майҙансығынан күҙәтә ала. Йылғаның матурлығы бер кемде лә битараф ҡалдырмай. Бында беҙ бик күп йылға буйлап йөҙөүселәрҙе күрҙек.
Артабанғы туҡталыш Әй буйының ғорур ҡаялары булды. Улар йылғаның визит карточкаһы булып тора, мең йылдар элек барлыҡҡа килгән ҡаялар үҙенең матурлығы һәм бейеклеге менән һоҡландыра.

Был — Силәбе өлкәһендә билдәле булған ял урыны. Туристар каякинг (һыуҙағы экстремаль спорт төрө), рафтинг (тау йылғалары буйлап йөҙөү) менән шөғөлләнә, тәбиғәткә һоҡлана ала.
Туристар төркөмө артабан “Сонькина лагуна” тип аталған күңел асыу комплексы урынлашҡан Һатҡы ҡалаһына юлланды. Юлда барғанда Ҡоро шарлауыҡтарға ла инеп сыҡтыҡ.
“Сонькина лагуна” урта быуат һарайҙары һәм пират кораблдәренең холҡон сағылдыра. “Бөркөт ояһы”— ҙур булмаған утрау, һарайға или ҡәлғәғә оҡшатып төҙөлгән. Башнялар һәм балкондар менән төҙөлгән таш өйҙәр, таштар менән биҙәлгән тар урамдар, иҫке механизмдар — бирелә барыһы ла һоҡланғыс һәм ҡыҙыҡлы. Утрауға катерҙа ғына барып була. Унда тауыҡтар, йорт ҡуяндары аяҡ аҫтында йөрөй. Бирелә ҡунып сығырға өйҙәр бар, һыу буйында рус мунсаһы тора.
Бер ни тиклем ваҡыт урта быуат мөхитендә булып, беҙ Турғаяҡҡа — Рәсәйҙең иң таҙа һәм һоҡланғыс күлдәренең береһенә юлландыҡ. Күлдең майҙаны — 26,4 квадрат метр, тәрәнлеге — 36,5 метрға тиклем. Был биләмәлә бер нисә йылға һәм шишмә, Инышко күле бар. Улар һыуы бирегә ҡойғанлыҡтан, күлдә һыу ныҡ таҙа, шуның арҡаһында уны Байкалдың кесе ҡустыһы тип атайҙар.
Сәйәхәтебеҙҙең аҙағында беҙ Силәбе өлкәһендәге “Тағанай” милли паркында ла булдыҡ. Ул Көньяҡ Уралдың иң уртаһында урынлашҡан, төбәктең ысын тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Балалар оҙайлы сәйәхәттән бик ҡәнәғәт ҡалды. Башҡортостаныбыҙҙың һәм күрше өлкәнең һоҡланғыс тәбиғәтенән бай тәьҫораттар алды.

Е. Шамиева, “Юлсы” туризм үҙәге методисы.