Көнсығыш сығыу юлы төбәктең һуңғы тиҫтәләрсә йылдарҙағы иң эре инфраструктура объекты булып тора

Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың идара итеү командаһы Көнсығыш сығыу юлын төҙөү һәм файҙаланыуға тапшырыу буйынса амбициоз проектты тормошҡа ашыра алды. Төҙөлөп бөтмәгән тоннелдең иҫке проекты 90-сы йылдарҙан алып йыл һайын 100 миллион һумдан ашыу "ашай" ине. Яртылаш үтелгән ер аҫты юлын тәртиптә тотоу өсөн күп сығым талап  ителде.

Көнсығыш сығыу юлы 1,2 саҡрымлыҡ автомобиль юлы тоннеленән, Ҡариҙел йылғаһы аша йылғаһы аша 2700 метрлыҡ эстакадалы күперҙән һәм 10 саҡрымлыҡ тиҙ йөрөшлө юлдан тора. Унан автотранспорт сәғәтенә 120 саҡрымда (тоннелдә 80 саҡрым/сәғ) хәрәкәт итә аласаҡ. Шуның менән автоһәүәҫкәрҙәр Башҡортостандың баш ҡалаһынан көнсығыш йүнәлешкә күпкә тиҙерәк сыға аласаҡ.

Юл үткәргесен асыу тантанаһында БР Башлығы Радий Хәбиров түбәндәге һүҙҙәр менән сығыш яһаны:
"Бөгөн республикабыҙ, баш ҡалабыҙ, барыбыҙ өсөн дә был үҙенсәлекле көн. Беҙ һеҙҙең менән бөтә республика төҙөгән иң оҙон объекттарҙың береһен сафҡа индерәбеҙ. Был һуңғы тиҫтә йылдар эсендә иң ҡиммәтле һәм көтөп алынған инфраструктура проекттарының береһе булып тора.
Был сарала ҡатнашҡандарҙың барыһына ла рәхмәт белдерәм. Тәү сиратта улар 90-сы йылдарҙа был объектты төҙөй башларға ҡарар иткән етәкселәр, инженерҙар, төҙөүселәр. Улар бының күпме финанс капитал талап итеүенең бөтә ҡатмарлығын тулыһынса аңламаһа ла бының өсөн ҙур рәхмәт!
Бөгөн мин бөтә партнерҙарыбыҙға рәхмәт белдерәм. Республикабыҙҙың партнерҙары һәм идара итеү командаһы, концессионерыбыҙ – «ЛиМак» компанияһы, ВТБ банкы. Һәм, әлбиттә, беҙ Президентыбыҙға рәхмәт белдерәбеҙ. Уның ҡарарынан башҡа бындай ҡеүәтле федераль грант һәм федераль финанслау булмаҫ ине.
Әлбиттә, беҙ бөтә төҙөүселәргә, инженер һәм техник персоналға, бөтә хеҙмәткәрҙәргә рәхмәт тибеҙ.
Өфө өсөн күперҙәр бөтә яҡтан да стратегик әһәмиәткә эйә. Һәм бына беҙ уны бөгөн асабыҙ. Әммә был тарихтың аҙағы түгел. Бөгөн Беҙ М-5-кә сығыу юлын асабыҙ. Әммә был объектты тамамлау өсөн уны М-7 менән тоташтырырға кәрәк. Унда алда ҙур эш тора, ул инде алып барыла. Республикабыҙ халҡын һәм өфөләрҙе ҡотлайым. Хәйерле юлға!" 

Шуныһын билдәләргә кәрәк: Көнсығыш сығыу юлы республиканың баш ҡалаһынан сығыу юлдарын бушатыу проблемаһын хәл итеүҙән тыш, шулай уҡ Ҡариҙел аръяғында ҡаланы артабан үҫтереүгә, күпләп осһоҙло торлаҡ төҙөүгә киңлек аса. Был Өфөләге күп кенә социаль-иҡтисади процестарға ыңғай йоғонто яһаусы инфраструктура проекты булып тора. Шулай уҡ ҙур инфраструктура проекты булған "Көньяҡ ҡапҡаһы" менән ул тирә-яғы йылғалар менән уратып алынған Өфөнөң транспорт проблемаларын хәл итеүгә йүнәлтелгән һәм ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн уңайлыраҡ шарттар булдырырға мөмкинлек бирәсәк. Быларҙың барыһы ла Башҡортостан Республикаһы Башлығы төҙөгән маҡсатлы эш һөҙөмтәһендә тормошҡа ашырылды һәм ашырыласаҡ.

Белешмә:

Көнсығыш сығыу юлы: ваҡытты экономиялаусы яңы юл
Өфө - миллиондан ашыу халҡы булған ҙур ҡала. Ул әүҙем үҫешә: яңы торлаҡ райондар, предприятиелар һәм сауҙа үҙәктәре барлыҡҡа килә. Әммә халыҡтың үҫеше транспорт инфраструктураһы үҫешенән алда бара. Пик сәғәттәрендә юлдарҙа тығындар барлыҡҡа килә, шуның арҡаһында кешеләр ваҡытты юғалта һәм күберәк яғыулыҡ сарыф итә. Был проблеманы хәл итеү өсөн Көнсығыш сығыу юлын — Салауат Юлаев проспектын Өфө районының Урыҫ Юрмаш ауылында М-5 «Урал» федераль трассаһы менән тоташтырыусы түләүле тиҙ йөрөшлө автомагистраль төҙөргә ҡарар ителде. Яңы юл юл ваҡытын күпкә ҡыҫҡартырға мөмкинлек бирә. Әгәр элек Рус Юрмаш ауылына барып етеү өсөн 40 минут самаһы ваҡыт кәрәк булһа, хәҙер юл 10 минут ҡына ала. Был тығындарҙы булдырмаҫҡа һәм автомобилселәргә ваҡытты һәм яғыулыҡты экономияларға мөмкинлек бирәсәк.
Тоннель 1992 йылда төҙөлә башлай. Әммә 2004 йылда эштәр туҡтатыла, һәм объект оҙаҡ ваҡыт тамамланмай ҡала.

Башҡортостан Республикаһы менән «Башҡортостан концессия компанияһы» ЯСЙ-һы араһында концессия килешеүенә 2017 йылда ҡул ҡуйылды. Концессия ваҡыты 25 йыл тәшкил итә. «Башҡортостан концессия компанияһы» ның төп партнерҙары - ВТБ төркөмөнә ингән «ВТБ инфраструктура холдингы» һәм Төркиәнең Limak Group төҙөлөш-инвестиция холдингы.

Көнсығыш сығыу юлында күләмле эштәр 2020 йылда башлана. 2021 йылдың мартында автомобиль тоннеленең көнбайыш һәм көнсығыш йүнәлештәрен тоташтырыу тамамлана. 2022 йылдың февралендә төҙөүселәр 470 метр оҙонлоҡтағы күперҙең аралыҡ төҙөлөшөн күсерә башлай, уны 2023 йылдың яҙында тамамлайҙар.

2024 йылдың 21 мартында тәүге автомобилдәр Өфөнән Көнсығыш сығыу юлының тоннеле, күпере һәм автотрассаһы буйлап М-5 "Урал" федераль трассаһына үтә алды.

 Көнсығыш сығыу юлы заманса автомобиль юлы инфраструктураһынан ғибәрәт, үҙ эсенә 1,2 км оҙонлоҡтағы автомобиль юлы тоннелен, 2,7 км оҙонлоҡтағы Өфө йылғаһы аша эстакадалы күпер үткәүелен һәм 10 км тиҙ йөрөшлө юлды ала. Объекттың дөйөм оҙонлоғо 13,9 км тәшкил итә. Унда автотранспорт хәрәкәтенең иҫәпләнгән тиҙлеге сәғәтенә 110 км тәшкил итәсәк. Шуның арҡаһында автоһәүәҫкәрҙәр Башҡортостандың баш ҡалаһынан көнсығыш йүнәлештә күпкә тиҙерәк сыға аласаҡ.

Төҙөлөш-монтаж эштәренең хаҡы яҡынса 40,3 миллиард һум тәшкил итте. Шуларҙың 4,5 миллиарды-республика бюджетынан, 26,7 миллиарды — федераль бюджеттан, 9,1 миллиардтан ашыуы концессионер аҡсаһы бүленгән.

Бынан тыш, Көнсығыш сығыу Юлы Өфө иҡтисадын үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк. Яңы автомобиль Юлы М-5 федераль трассаһына уңайлы инеү мөмкинлеген тәьмин итәсәк, был предприятиеларға һәм сауҙа үҙәктәренә үҙ тауарҙарын һәм хеҙмәттәрен ҡулланыусыларға тиҙерәк еткерергә мөмкинлек бирәсәк.

"Техник күҙлектән ҡарағанда, ҡаланың үҙенсәлеген иҫәпкә алып, ҡарар уңышлы килеп сығыуы һәм ҡаланың был өлөшөндәге урам-юл селтәренә транспорт йөкләмәһенең кәмеүенә йоғонто яһауы ихтимал... Өфөнөң үҙенсәлеге шунда: ул йылғалар менән уратып алынған, шуға ярашлы, ҡала өсөн теләһә ниндәй яңы күпер һәм сығыу юлы-ҡаланың киңлегенә үҫеү, урам-юл селтәре буйлап ағымдарҙы тигеҙ бүлеү, ҡабул итеү өсөн сираттағы мөмкинлек формаль түгел, ә ИТС ҡулланып эшләнгән реаль ҡарар, был ағымдарҙы бүлеү өсөн урын юҡ. Был шулай уҡ үҫеп килгән ҡаланың халыҡ тығыҙлығына ыңғай йоғонто яһай ала, ул башҡа ҡалаларҙа күптән инде беренсе киҫкен билдәне үтмәй һәм ҙур ҡалаларҙа үҫеш өсөн потенциал әлегә тулыһынса һаҡлана"» - тип һөйләне Ғәмәли транспорт тикшеренеүҙәре институты директоры Дмитрий Ерин.

Көнсығыш сығыу юлы 1б категориялы, рөхсәт ителгән максималь тиҙлеге 120 км/сәғ - был төбәктә бындай юғары тиҙлек сикләүҙәре ҡуйылған берҙән-бер юл. Туннелдә максималь хәрәкәт тиҙлеге сәғәтенә 80 км менән сикләнә. Юлдың һәр яғына икешәр хәрәкәт һыҙаты бар һәм сәғәтенә 6500-ҙән 6800 автомобилде үткәрергә һәләтле. 2047 йылда хәрәкәттең күҙалланған интенсивлығы тәүлегенә 33 меңдән 38 меңгә тиклем машина тәшкил итәсәк. Трафиктың яҡынса 80% еңел автомобилдәр менән формалашасаҡ тип көтөлә.

2024 йылдың 1 апреленә тиклем яңы трасса буйлап йөрөү бушлай булды. Хәҙер юл хаҡы еңел автомобилдәр өсөн 100 һум һәм көндөҙ йөк машиналары өсөн 250 һум тәшкил итә. Төндә (00:30 сәғәттән 6:00 сәғәткә тиклем) еңел автомобилдәр өсөн юл хаҡы 20 һум, ә йөк машиналары өсөн 100 һум тора. Юл хаҡы бер тапҡыр, участкаларға бүленмәйенсә түләнә. Бының өсөн трассала «Федоровка — Шакша» автомобиль юлы менән транспорт сиселеше Һәм Өфө йылғаһы аша күпер аша сығыу урыны араһында түләү пункты ҡуйылған.
Көнсығыш сығыу юлы буйлап пассажир автобустары, махсус техника һәм газ менән эшләгән автомобилдәр бушлай йөрөй. Шулай уҡ хәрби хәрәкәттәр ветерандары һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың автомобилдәренә түләүһеҙ йөрөү мөмкинлеге ҡарала.

Көнсығыш сығыу юлы шулай уҡ IRIIS инфраструктура проекттарының сифатын баһалау Һәм сертификациялау милли системаһының пилот программаһында ҡатнаша. Ул Рәсәйҙә беренсе булып методика талаптарына тап килеүенә баһа үтә һәм ҡаҙаныштың «алтын» кимәлен ала. IRIIS Вэб.РФ-та Дәүләт-шәхси партнерлыҡ милли үҙәге һәм АИК менән берлектә Рәсәй Федерацияһы Финанс министрлығы ярҙамында эшләнә. Система үҙ эсенә өс төп аспектты ала: «Иҡтисад һәм идара итеү», «Тормош Сифаты» һәм «Экология һәм климат». Проект йәшәү сифаты, иҡтисад һәм идара итеү, экология кеүек критерийҙар буйынса иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте.

Концессионер тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыуға айырыуса иғтибар бүлә. Мәҫәлән, һыу ҡулланыу планға ҡарата 28,2 процентҡа кәмегән. Ҡалдыҡтарҙың күләме шулай уҡ уларҙы икенсел ҡулланыу һәм эшкәртеү өсөн тапшырыу иҫәбенә 20 процентҡа кәметелә. Проект арҡаһында төп бысратыусы матдәләр сығарыу күләме 35 процентҡа һәм парник газдары 27 процентҡа кәмеүе көтөлә. Шулай итеп, Көнсығыш сығыу юлы Өфө халҡының йәшәү сифатын яҡшыртырға мөмкинлек биргән проектҡа әүерелде.

Көнсығыш сығыу юлы буйлап хәрәкәт башланғас, Башҡортостандың баш ҡалаһы үҙәгенән М-5 «Урал» федераль трассаһына тура сығыу тәьмин ителде. Артабан Салауат Юлаев проспектынан Комсомол урамына тиклем юл төҙөү планлаштырыла, машиналар ағымы Затон күперенә һәм М-7 Волга федераль трассаһына сығасаҡ. Был уңайлы транспорт инфраструктураһын булдырырға мөмкинлек бирәсәк. Был иҡтисадты үҫтереүгә һәм Өфө халҡының йәшәү сифатын яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк.